Początek roku szkolnego to dla dzieci i rodziców czas przygotowań, nowych planów i powrotu do codziennego rytmu. Kompletujemy szkolną wyprawkę, sprawdzamy plan lekcji, organizujemy dojazdy i zajęcia dodatkowe. Warto jednak pamiętać o jeszcze jednym ważnym elemencie przygotowań; bezpieczeństwie i samopoczuciu dziecka w relacjach z rówieśnikami.

Powrót do szkoły nie dla każdego dziecka oznacza radość ze spotkania z kolegami. Dla niektórych może wiązać się z niepokojem, obawą przed odrzuceniem, wyśmiewaniem czy ponownym spotkaniem z osobami, ze strony których wcześniej doświadczały niewłaściwych zachowań.

Dlatego przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego warto znaleźć czas na zwykłą rozmowę.

Przemoc rówieśnicza to nie tylko bójka

Krzywdzenie ze strony rówieśników może przyjmować różne formy. Nie zawsze pozostawia widoczne ślady.

Naszą uwagę powinny zwrócić m.in.:

• wyśmiewanie, przezywanie i poniżanie,
• celowe wykluczanie z grupy,
• rozpowszechnianie plotek i ośmieszających informacji,
• grożenie, zastraszanie lub szantażowanie,
• popychanie, bicie czy niszczenie rzeczy,
• publikowanie kompromitujących zdjęć lub nagrań,
• obrażanie i nękanie za pośrednictwem komunikatorów, mediów społecznościowych czy grup klasowych.

Przemoc może więc mieć charakter fizyczny, psychiczny, społeczny, a także przenosić się do przestrzeni cyfrowej.

Konflikt czy przemoc?

Nie każda sprzeczka pomiędzy dziećmi jest przemocą rówieśniczą. Konflikty są naturalnym elementem relacji i mogą zdarzać się również między przyjaciółmi.

Szczególnej uwagi wymaga natomiast sytuacja, gdy krzywdzące zachowania powtarzają się, są celowe, a dziecku trudno samodzielnie się przed nimi obronić. Wtedy nie powinniśmy oczekiwać, że dziecko po prostu „samo sobie poradzi”.

Zwróć uwagę na zmianę zachowania

Dzieci nie zawsze mówią wprost o tym, że dzieje się coś złego. Czasami pierwszym sygnałem jest zmiana ich zachowania.

Warto zainteresować się sytuacją, gdy dziecko:

• nagle nie chce chodzić do szkoły,
• przed wyjściem do szkoły skarży się na bóle brzucha lub głowy,
• staje się wycofane, smutne albo rozdrażnione,
• przestaje opowiadać o kolegach i wydarzeniach w szkole,
• unika telefonu lub przeciwnie – nerwowo sprawdza wiadomości,
• traci lub ma zniszczone rzeczy,
• ma problemy ze snem albo koncentracją,
• wyraźnie obawia się konkretnej osoby lub grupy rówieśników.

Pojedynczy sygnał nie musi oznaczać, że dziecko doświadcza przemocy. Nagła lub utrzymująca się zmiana zachowania jest jednak dobrym powodem, aby spokojnie z nim porozmawiać.

„Możesz mi powiedzieć, nawet jeśli będzie to trudne”

Rozmowa z dzieckiem nie musi zaczynać się od pytania: „Czy ktoś cię prześladuje?”.

Możemy po prostu zapytać:
Jak się czujesz przed powrotem do szkoły?
Z kim najbardziej cieszysz się na spotkanie?
Czy jest coś, czego się obawiasz?
Co robisz, kiedy ktoś w klasie zachowuje się wobec Ciebie lub innej osoby w sposób, który sprawia przykrość?

Najważniejsze jest stworzenie dziecku poczucia, że może powiedzieć o trudnej sytuacji bez obawy, że zostanie wyśmiane, obwinione albo usłyszy: „nie przejmuj się”, „oddaj mu” czy „musisz sobie radzić”.

Gdy dziecko mówi, że jest krzywdzone – reaguj

Jeżeli dziecko opowie o przemocy:

• wysłuchaj go i potraktuj jego słowa poważnie,
• nie obwiniaj go za zaistniałą sytuację,
• nie bagatelizuj tego, czego doświadcza,
• zapytaj, czego potrzebuje i czego najbardziej się obawia,
• skontaktuj się ze szkołą i wspólnie ustalcie dalsze działania.

Jeżeli do krzywdzenia dochodzi w internecie, warto również zachować wiadomości, zdjęcia, nagrania lub zrzuty ekranu mogące dokumentować zdarzenie.

Szkoły posiadają standardy ochrony małoletnich oraz procedury postępowania w sytuacji podejrzenia krzywdzenia dziecka, w tym przemocy ze strony rówieśników. Rodzic nie musi więc pozostawać z takim problemem sam.

Uczmy również reagowania, gdy krzywdzony jest ktoś inny

Rozmawiając o bezpieczeństwie w szkole, warto powiedzieć dziecku jeszcze jedną rzecz, że proszenie dorosłego o pomoc, gdy komuś dzieje się krzywda, nie jest donoszeniem.

Dziecko będące świadkiem przemocy również może pomóc, nie przyłączając się do wyśmiewania, nie udostępniając krzywdzących materiałów i informując zaufaną osobę dorosłą.

Bezpieczna szkoła zaczyna się także od rozmowy

Przed pierwszym szkolnym dzwonkiem zapytajmy więc dzieci nie tylko o to, czy mają już wszystkie zeszyty i przybory. Zapytajmy również: „Jak się czujesz przed powrotem do szkoły?”. Czasami właśnie od takiego prostego pytania zaczyna się rozmowa, której dziecko bardzo potrzebowało.

W razie potrzeby można również skorzystać ze wsparcia specjalistów Punktu Wsparcia Rodziny w Michałowicach. Konsultacje odbywają się po wcześniejszym umówieniu terminu.

Zespół Interdyscyplinarny Michałowice