Refleksje po warsztatach „Droga do samodzielności” w ramach Małopolskiego Kongresu Rodzinnej Pieczy Zastępczej, 7 maja 2026 r.

Warsztaty „Droga do samodzielności – poczucie sprawczości u dzieci jako klucz do samodzielności”, prowadzone podczas Małopolskiego Kongresu Rodzinnej Pieczy Zastępczej przez psychologa i terapeutę Rafała Aleksandrowicza, stały się ważnym impulsem do refleksji nad tym, czym w rzeczywistości jest wspieranie dziecka w rozwoju. Przesłanie spotkania w sposób szczególny wpisuje się w kierunki działań realizowanych przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Michałowicach oraz założenia „Gminnego Programu Wspierania Rodziny dla Gminy Michałowice na lata 2026–2028”, którego nadrzędnym celem jest wzmacnianie potencjału rodzin poprzez rozwój spójnego, dostępnego i skutecznego lokalnego systemu wsparcia rodziny.

W codziennej pracy z rodziną coraz wyraźniej dostrzegamy, że rozwój dziecka nie opiera się wyłącznie na zapewnieniu bezpieczeństwa czy zaspokajaniu podstawowych potrzeb. Kluczowe staje się budowanie poczucia sprawczości – przekonania dziecka, że „mam wpływ”, „potrafię”, „mogę próbować”. To właśnie poczucie sprawczości staje się fundamentem samodzielności, odporności psychicznej oraz gotowości do podejmowania wyzwań w dorosłym życiu.

Podczas warsztatów szczególnie wybrzmiało stwierdzenie, że sprawczość buduje się
w codzienności – w drobnych sytuacjach, prostych decyzjach i zwykłych doświadczeniach dziecka. Każda możliwość samodzielnego działania, podjęcia próby czy zmierzenia się z trudnością wzmacnia poczucie odpowiedzialności, pewności siebie oraz wpływu na własne życie. Dziecko, które doświadcza sprawczości, zaczyna wierzyć, że jego działanie ma znaczenie.

Bardzo ważnym elementem budowania sprawczości jest również postawa dorosłych. Współczesny świat często podpowiada, aby wyręczać dzieci – szybciej, łatwiej
i bezpieczniej. Tymczasem prawdziwe wsparcie nie polega na przejmowaniu kontroli, ale na mądrym towarzyszeniu. Dziecko potrzebuje przestrzeni, aby próbować, doświadczać, podejmować decyzje i samodzielnie dochodzić do rozwiązań. Rolą dorosłego nie jest wykonanie czegoś za dziecko, lecz bycie obok i wzmacnianie go
w działaniu.

Warsztaty przypomniały również o niezwykle ważnej kwestii – błąd nie jest problemem, lecz naturalnym mechanizmem uczenia się. Sprawczość nie powstaje wtedy, gdy wszystko wychodzi idealnie. Buduje się wtedy, gdy dziecko ma szansę spróbować. To właśnie doświadczenia, także te trudniejsze, uczą wytrwałości, odpowiedzialności
i radzenia sobie z przeciwnościami. Natomiast ciągłe wyręczanie może prowadzić do bierności, wycofania oraz wyuczonej bezradności.

Szczególne znaczenie ma także język, którym dorośli zwracają się do dzieci. Słowa budują lub osłabiają poczucie wpływu. Zamiast przejmować działanie, warto powiedzieć: „Spróbuj”, „Wierzę w ciebie”, „Jestem obok”. Takie komunikaty wzmacniają dziecko bardziej niż gotowe rozwiązania, ponieważ pokazują mu, że ma prawo próbować, popełniać błędy i rozwijać się we własnym tempie.

Refleksje płynące z warsztatów są niezwykle cenne również z perspektywy pracy socjalnej i wspierania rodzin przeżywających trudności. Założenia Programu Wspierania Rodziny dla Gminy Michałowice podkreślają znaczenie wczesnego, kompleksowego
i indywidualnego wsparcia rodzin, opartego na wzmacnianiu ich zasobów i kompetencji. Coraz wyraźniej dostrzegamy, że trwała zmiana zaczyna się od świadomości, ale rozwija się dopiero wtedy, gdy za refleksją idzie działanie.

To właśnie mikrodecyzje podejmowane każdego dnia – zarówno przez dzieci, jak
i dorosłych – mają realny wpływ na przyszłość rodziny. Pozwolenie dziecku na samodzielną próbę, zaakceptowanie błędu jako elementu nauki czy rezygnacja
z nadmiernego wyręczania stają się małymi krokami prowadzącymi do dużych zmian.

Rozwój dziecka jest procesem długofalowym i wymaga cierpliwego, świadomego wsparcia. Dlatego tak ważne jest, aby działania podejmowane na rzecz rodzin koncentrowały się nie tylko na pomocy w sytuacji kryzysu, ale również na wzmacnianiu sprawczości, kompetencji i potencjału dzieci oraz ich rodzin. Bo rozwój dziecka to inwestycja, która naprawdę działa długoterminowo.

Udział w warsztatach oraz wydarzeniach takich jak Małopolski Kongres Rodzinnej Pieczy Zastępczej stanowi ważny element podnoszenia kompetencji zawodowych kadry Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Michałowicach. Pracownicy Ośrodka stale rozwijają swoją wiedzę i umiejętności, dążąc do profesjonalizacji pracy socjalnej oraz budowania nowoczesnego i skutecznego systemu wsparcia dzieci i rodzin. Współczesna praca z rodziną wymaga bowiem nie tylko zaangażowania i empatii, ale również ciągłego rozwoju, otwartości na nowe podejścia oraz gotowości do refleksji nad własną praktyką zawodową.