Porozumienie bez Przemocy, nazywane również NVC (Nonviolent Communication), to sposób komunikowania się opracowany przez amerykańskiego psychologa Marshalla Rosenberga. Jego celem jest pomaganie ludziom w wyrażaniu swoich uczuć i potrzeb oraz w rozwiązywaniu konfliktów bez agresji, osądzania i wzajemnego obwiniania. Metoda ta może być stosowana zarówno w życiu codziennym, jak i w szkole, pracy czy relacjach rodzinnych.

Podstawą Porozumienia bez Przemocy jest przekonanie, że za naszym zachowaniem stoją określone potrzeby i emocje. Kiedy jesteśmy źli, smutni czy rozczarowani, często skupiamy się na tym, co zrobiła druga osoba. Możemy wtedy powiedzieć: „Nigdy mnie nie słuchasz!” albo „Jesteś nieodpowiedzialny!”. Takie komunikaty zazwyczaj prowadzą do kłótni, ponieważ druga osoba czuje się zaatakowana i zaczyna się bronić.

W modelu Marshalla Rosenberga zarówno przekazywane, jak i odbierane komunikaty można podzielić na cztery elementy. Kiedy się wypowiadamy, nasz przekaz zostaje skonstruowany według przedstawionego schematu. Podobnie, kiedy ktoś tworzy wypowiedź skierowaną do nas, powinniśmy rozszyfrować otrzymany komunikat bazując na wspomnianych czterech elementach.

Spostrzeżenie 

• Jest to rzeczowe stwierdzenie faktu czy zachowania, pozbawione jakiejkolwiek oceny.

Przykład: W dokumentacji, którą prowadzimy w ramach wspólnego projektu, nie ma systematyki. Dokumenty nie są sklasyfikowane, a w dodatku umieszczone zostały w pięciu rożnych segregatorach

Uczucia

• Odnoszą się do odczuć, jakie wywołuje w nas spostrzeżone zachowanie. Może to być smutek, radość, lęk, ekscytacja czy irytacja.

Przykład: Ta sytuacja sprawia, że jestem poirytowana i mam poczucie zmarnowanego czasu, kiedy nie mogę znaleźć potrzebnego dokumentu. Boję się, że zgubimy ważne dokumenty

Potrzeby

• To potrzeby, które wynikają z uczuć, jakie dane zachowanie w nas budzi.

Przykład: Chciałabym, żeby w dokumentacji panował porządek i żeby poszczególne dokumenty łatwo można było znaleźć. Zależy mi też na tym, żeby posiadać wszystkie dokumenty do rozliczenia projektu.

Prośba

• Wyraża prośbę o konkretne działanie drugiej osoby, które ma zaspokoić nasze potrzeby.

Przykład: Proszę, żebyś wprowadził porządek w dokumentacji, nie tylko po to, żeby można było łatwo się w niej odnaleźć, lecz także po to, żeby zyskać pewność, że wszystkie dokumenty są na swoim miejscu.

Spostrzeżenie 

• Jest to rzeczowe stwierdzenie faktu czy zachowania, pozbawione jakiejkolwiek oceny.

Przykład: W dokumentacji, którą prowadzimy w ramach wspólnego projektu, nie ma systematyki. Dokumenty nie są sklasyfikowane, a w dodatku umieszczone zostały w pięciu różnych segregatorach

Uczucia

• Odnoszą się do odczuć, jakie wywołuje w nas spostrzeżone zachowanie. Może to być smutek, radość, lęk, ekscytacja czy irytacja.

Przykład: Ta sytuacja sprawia, że jestem poirytowana i mam poczucie zmarnowanego czasu, kiedy nie mogę znaleźć potrzebnego dokumentu. Boję się, że zgubimy ważne dokumenty

Potrzeby

• To potrzeby, które wynikają z uczuć, jakie dane zachowanie w nas budzi.

Przykład: Chciałabym, żeby w dokumentacji panował porządek i żeby poszczególne dokumenty łatwo można było znaleźć. Zależy mi też na tym, żeby posiadać wszystkie dokumenty do rozliczenia projektu.

Prośba

• Wyraża prośbę o konkretne działanie drugiej osoby, które ma zaspokoić nasze potrzeby.

Przykład: Proszę, żebyś wprowadził porządek w dokumentacji, nie tylko po to, żeby można było łatwo się w niej odnaleźć, lecz także po to, żeby zyskać pewność, że wszystkie dokumenty są na swoim miejscu.

Przykładowo zamiast powiedzieć: „Zawsze zostawiasz bałagan!”, można powiedzieć: „Kiedy widzę ubrania pozostawione na podłodze, czuję irytację, ponieważ zależy mi na porządku. Czy możesz odłożyć je do szafy?”. Drugi komunikat nie ocenia człowieka, lecz opisuje konkretną sytuację i wskazuje, czego potrzebujemy.

Ważną częścią Porozumienia bez Przemocy jest również empatyczne słuchanie. Nie chodzi wyłącznie o czekanie na swoją kolej, aby odpowiedzieć. Należy spróbować zrozumieć, co druga osoba czuje i czego potrzebuje. Dzięki temu możemy lepiej poznać jej punkt widzenia, nawet jeśli nie zgadzamy się z jej zachowaniem lub opinią.

Porozumienie bez Przemocy nie oznacza jednak, że należy unikać wszystkich konfliktów. Konflikty są naturalną częścią relacji międzyludzkich. Ważne jest natomiast to, w jaki sposób je rozwiązujemy. Zamiast krzyku, wyzwisk czy wzajemnych oskarżeń można próbować mówić o swoich emocjach i potrzebach oraz szukać rozwiązania, które uwzględni obie strony.

Stosowanie zasad NVC wymaga praktyki. W sytuacji silnych emocji trudno jest od razu spokojnie nazwać swoje uczucia i potrzeby. Mimo to rozwijanie takich umiejętności może poprawić jakość komunikacji i ułatwić rozwiązywanie nieporozumień.

Podsumowując, Porozumienie bez Przemocy jest sposobem komunikowania się, który zachęca do większej uważności wobec siebie i innych. Uczy wyrażania uczuć i potrzeb bez obwiniania oraz słuchania drugiego człowieka z empatią. Dzięki temu może pomagać w budowaniu bardziej świadomych i pełnych szacunku relacji.

Autorka
Pracownik socjalny